به گزارش نقش فردا، بازار خودرو در آغاز پاییز با یک متغیر تازه روبه‌رو شده است؛ تحریم‌های جدید آمریکا که این‌بار علاوه بر شرکت‌های خودروساز، زنجیره تأمین و مسیر‌های لجستیکی را نیز تحت تأثیر قرار داده است. این شرایط در حالی رقم می‌خورد که صنعت خودرو ایران سال‌هاست با محدودیت‌های خارجی دست‌وپنجه نرم می‌کند و بخش مهمی از نیاز خود را از مسیر‌های غیرمستقیم تأمین کرده است.
حالا، اما پرسش اصلی این است که شدت گرفتن محدودیت‌ها چه اثری بر تولید، قیمت و معاملات خودرو خواهد داشت و شرکت‌های چینی تا چه اندازه حاضرند در بازار ایران باقی بمانند؟
واکنش چین به تحریم خودروسازان ایرانی چه خواهد بود؟
در همین رابطه، حسن کریمی سنجری، کارشناس بازار خودر درباره آخرین وضعیت بازار خودرو و اثر تحریم‌های جدید آمریکا بر این بازار اظهار کرد: تحریم موضوع جدیدی برای صنعت خودرو ایران نیست، اما شرایط فعلی از این جهت اهمیت دارد که به نظر می‌رسد شدت و دامنه تحریم‌ها نسبت به گذشته بیشتر شده است. به‌خصوص باید دید شرکت‌های خارجی و دفاتر خارجی که پیش از این به ایران‌خودرو و سایپا خدمات می‌دادند یا در تأمین برخی قطعات خاص این شرکت‌ها نقش داشتند، در شرایط جدید چه واکنشی نشان خواهند داد.
او ادامه داد: در سال‌های اخیر ارتباط صنعت خودروی ایران با شرکت‌های چینی بیشتر شده است و حالا باید دید چین و به‌طور مشخص شرکت‌های چینی در مقابل تحریم‌های جدید چه واکنشی نشان می‌دهند. در واقع بخش مهمی از موضوع به رفتار این شرکت‌ها برمی‌گردد؛ چراکه کلیت صنعت خودروی ایران عملاً از گذشته تحت تحریم بوده و اکنون ایران‌خودرو، سایپا و زیرمجموعه‌های خودروساز آنها نیز درگیر شرایط جدید شده‌اند.
تحریم‌ها این‌بار سخت‌تر شده‌اند
کریمی سنجری با اشاره به تفاوت تحریم‌های اخیر با دوره‌های گذشته گفت: تحریم‌های چند ماه اخیر آمریکا نشان داده که سخت‌گیری‌ها نسبت به تحریم‌های سال‌های گذشته جدی‌تر شده است. در گذشته مسیر‌های دور زدن تحریم‌ها تا حد زیادی شناسایی شده بود و فعالان اقتصادی می‌دانستند از چه مسیر‌هایی می‌توانند محدودیت‌ها را پشت سر بگذارند، اما در چند ماه اخیر، با توجه به موضوع محاصره دریایی و هوایی و شدت سخت‌گیری‌هایی که در اجرای تحریم‌ها دیده‌ایم، شرایط جدی‌تر شده است.
او افزود: اینکه این شدت و سخت‌گیری تا چه زمانی ادامه پیدا خواهد کرد، موضوعی است که باید منتظر ماند و دید. با این حال، تصور من این است که در کوتاه‌مدت نخستین اثر این شرایط می‌تواند در سهام شرکت‌های خودروساز دیده شود. ممکن است در بورس شاهد خروج نقدینگی از سهام خودرویی باشیم و این بخش با شوک مواجه شود.
احتمال شوک قیمتی در بازار خودرو
این کارشناس بازار خودرو ادامه داد: اثر دیگر می‌تواند در خود بازار خودرو ظاهر شود و حتی به شکل معکوس، قیمت خودرو را افزایش دهد. دلیلش این است که بازار ممکن است پیش‌بینی کند تولید خودرو کاهش پیدا خواهد کرد. وقتی احتمال کاهش تولید مطرح شود، طبیعتاً انتظارات قیمتی نیز می‌تواند تغییر کند.
کریمی سنجری در عین حال تأکید کرد: در میان‌مدت، خودروسازان راه‌هایی برای مقابله با این تهدید جدید پیدا خواهند کرد و شرایط می‌تواند تا حدی آسان‌تر شود. بالاخره دنیا، دنیای بزرگی است و کسب‌وکار و اقتصاد نیز گسترده است. درست است که آمریکا بر بخش بزرگی از فضای کسب‌وکار جهان تأثیر دارد، اما مسیر‌ها و راه‌های مواجهه با این محدودیت‌ها نیز فراوان است و شرکت‌های ایرانی هم از گذشته با چنین شرایطی آشنا بوده‌اند.
او گفت: بنابراین فکر می‌کنم در کوتاه‌مدت شاهد شوک‌هایی در بازار و بورس باشیم، اما به مرور شرایط می‌تواند تغییر کند. صنعت خودروی ایران همان‌طور که اشاره کردم، از گذشته با تحریم مواجه بوده و نکته اساسی این است که باید دید شرکت‌های چینی تا چه اندازه با تحریم‌های جدید همراهی می‌کنند و واکنش آنها چه خواهد بود.
قیمت خودرو از مسیر هزینه تولید هم تحت فشار است
کریمی سنجری درباره اثر احتمالی این شرایط بر قیمت خودرو نیز اظهار کرد: افزایش قیمت خودرو فقط تحت تأثیر عرضه و تقاضا نیست. اگرچه عرضه و تقاضا نقش دارند، اما در شرایط فعلی شاخص‌های اقتصادی و هزینه‌های تولید نیز اهمیت زیادی پیدا کرده‌اند. وقتی تولید خودرو کاهش پیدا کند یا تأمین قطعات دشوارتر شود، طبیعتاً قیمت‌ها می‌تواند افزایش پیدا کند. از طرف دیگر، وقتی هزینه تأمین قطعه بالا می‌رود، این افزایش هزینه در نهایت می‌تواند روی قیمت تمام‌شده خودرو اثر بگذارد.
او ادامه داد: البته اگر قدرت خرید در برابر افزایش قیمت خودرو واکنش تدافعی نشان دهد، ممکن است بازار به سمت خودروهای دست‌دوم حرکت کند و بازار دست‌دوم داغ‌تر شود. یعنی ممکن است افرادی که نیاز واقعی به خودرو دارند، به دلیل افزایش قیمت خودروهای نو توان خرید نداشته باشند و به سمت گزینه‌های دست‌دوم بروند.
این کارشناس بازار خودرو تصریح کرد: بنابراین ممکن است قدرت خرید کاهش پیدا کند و بخشی از متقاضیان دیگر نتوانند خودرو خریداری کنند، اما در طرف دیگر، قیمت خودرو همچنان تحت تأثیر عوامل تولید و هزینه‌های مرتبط با آن قرار داشته باشد.
مونتاژی‌ها چشم‌انتظار واکنش چینی‌ها
کریمی سنجری درباره وضعیت خودروهای مونتاژی و وارداتی نیز گفت: در مورد برخی شرکت‌ها ممکن است حتی نام آنها به‌صورت مستقیم در تحریم‌ها مطرح نشده باشد. یکی از دلایل این موضوع می‌تواند این باشد که این شرکت‌ها همین حالا هم با دو مسئله مواجه هستند. برای مثال، در تأمین برخی قطعات و همچنین واردات خودرو، ممکن است از واسطه استفاده کنند.
او توضیح داد: برای مثال، قطعاتی مانند CBU را می‌توان از طریق واسطه و از کشور‌های مختلف خریداری و وارد کرد؛ بنابراین ممکن است در برخی موارد، مسیر‌های غیرمستقیم برای تأمین قطعه وجود داشته باشد. به همین دلیل باید دید تحریم‌های جدید تا چه اندازه می‌تواند زنجیره تأمین خودروهای مونتاژی و وارداتی را تحت تأثیر قرار دهد.
کریمی سنجری افزود: البته این موضوع پیش از این نیز به دلیل محاصره دریایی و همچنین شدت عملی که آمریکایی‌ها در قبال شبکه‌های مرتبط با شرکت‌های چینی نشان داده‌اند، اثر خود را بر بازار گذاشته است؛ بنابراین بخشی از این فشار‌ها جدید نیست و بازار پیش از این نیز با آن مواجه بوده است.
تحریم‌ها به گلوگاه لجستیک خودرو رسید
او با اشاره به مسئله لجستیک گفت: حالا اگر شرکت‌ها بتوانند مسیر‌های لجستیکی جایگزین پیدا کنند، شرایط می‌تواند متفاوت شود، اما در حال حاضر شبکه ریلی ایران نیز تحت تحریم قرار گرفته و این موضوع می‌تواند بخش لجستیک را با مشکل مواجه کند؛ بنابراین باید منتظر ماند و دید در هفته آینده چه اتفاقی خواهد افتاد.
این کارشناس بازار خودرو تأکید کرد: در این شرایط دو موضوع اهمیت زیادی دارد که یکی از آنها بحث لجستیک است. موضوع دیگر نیز رفتار شرکت‌های چینی است. شرکت‌هایی که در ایران فعالیت می‌کنند و خودرو می‌فروشند، باید دید چه تصمیمی خواهند گرفت.
بازار ایران همچنان برای چینی‌ها جذاب است
او گفت: من فکر می‌کنم شرکت‌های چینی چندان علاقه‌مند نیستند که بازار ایران را از دست بدهند و این بازار همچنان برای آنها جذاب است. به‌خصوص شرکت‌های بزرگ‌تر که در ایران بازار مناسبی دارند. مجموعه‌هایی مانند چری و جک از جمله شرکت‌هایی هستند که ممکن است به این راحتی حاضر نشوند بخش قابل توجهی از بازار ایران را کنار بگذارند.
ساخت داخل؛ راهی برای کاهش فشار تحریم
کریمی سنجری در ادامه درباره میزان وابستگی تولید داخلی به قطعات خارجی اظهار کرد: در بخش تولید خودرو در داخل کشور، وابستگی خارجی آنچنان بالا نیست و درصد ساخت داخل در برخی خودرو‌ها قابل توجه است، هرچند بسیاری از قطعاتی که در داخل تأمین می‌شوند، همچنان به شکل مستقیم یا غیرمستقیم به منابع خارجی وابستگی دارند.
او افزود: بخش قابل توجهی از این وابستگی نیز تحت تأثیر اقتصاد چین بوده است. یعنی تأمین‌کننده داخلی ممکن است محاسبه کرده باشد که اگر یک ماده یا قطعه را از چین وارد کند، هزینه آن برایش کمتر از تولید داخلی خواهد بود. حالا اگر این شرایط سخت شود و هزینه تأمین از چین افزایش پیدا کند، ممکن است تولیدکننده داخلی به سمت ساخت داخل برخی قطعات حرکت کند.
این کارشناس بازار خودرو ادامه داد: به همین دلیل، در برخی خودرو‌هایی که سهم ساخت داخل بالایی دارند، ممکن است شدت آسیب کمتر باشد. در چند ماه اخیر نیز شاهد کاهش تولید برخی خودروهای اتوماتیک بوده‌ایم، چون گیربکس اتوماتیک در داخل کشور تولید نمی‌شود و تأمین آن با مشکل مواجه شده است. در مقابل، خودرو‌هایی که گیربکس دستی دارند، با چنین مشکلی مواجه نبوده‌اند و حتی تولید آنها در برخی موارد به شکل مناسبی انجام شده است.
کریمی سنجری در پایان گفت: ممکن است در شرایط جدید، این وضعیت تغییر کند؛ یعنی هم تلاش برای ساخت داخل قطعات بیشتر شود و هم خودروسازان و قطعه‌سازان به سمت کاهش وابستگی خارجی حرکت کنند.
