به گزارش نقش فردا؛ در کنار این بازار، بورس کالا نیز سال‌هاست ابزارهایی برای سرمایه‌گذاری روی طلا ایجاد کرده است. اما سؤال مهم اینجاست: در میان گزینه‌های مختلف، کدام سازوکار ریسک کمتری برای خریدار دارد و اساساً «طلای بورسی» چقدر امن است؟
تنها چند کلیک برای خرید طلا
رشد پلتفرم‌های آنلاین خرید و فروش طلا، دسترسی مردم به این فلز گران‌بها را ساده‌تر کرده است. دیگر لازم نیست خریدار برای سرمایه‌گذاری با مبالغ پایین، حتماً یک قطعه طلا یا سکه کامل بخرد.
اما همین سادگی، پرسش‌های مهمی را هم ایجاد می‌کند: طلای خریداری‌شده واقعاً کجاست؟ چه نهادی بر آن نظارت می‌کند؟ اگر پلتفرم با مشکل مواجه شود، تکلیف طلای مشتری چیست؟ آیا امکان دریافت طلای فیزیکی وجود دارد و اگر وجود دارد، شرایط آن چیست؟
این پرسش‌ها باعث شده موضوع پشتوانه طلا، نحوه نگهداری، مجوز فعالیت و سازوکار تسویه به یکی از مهم‌ترین موضوعات در خرید آنلاین طلا تبدیل شود.
خرید آنلاین طلا قانونی است؟
در سال ۱۴۰۴، هیئت وزیران «دستورالعمل اجرایی خرید و فروش طلا و نقره به صورت برخط» را تصویب کرد. این دستورالعمل برای فعالیت سکوهای آنلاین، چارچوب مشخصی تعریف کرده و در آن موضوعاتی مانند طلا و نقره قابل معامله، خزانه، نحوه خرید و فروش و تحویل کالا مورد توجه قرار گرفته است.
اما یک نکته در این دستورالعمل اهمیت ویژه‌ای دارد: معاملات سکوهای آنلاین مشمول ضمانت دولت و نظام بانکی نیست و معامله‌گران با پذیرش ریسک وارد معامله می‌شوند. بنابراین نباید تصور کرد که صرف فعالیت یک پلتفرم در چارچوب مقررات، به معنی تضمین اصل سرمایه یا قیمت طلاست.
از سوی دیگر، در سال ۱۴۰۵ بانک مرکزی اعلام کرده برای توسعه خزانه‌های طلا و نقره مورد استفاده سکوهای آنلاین، مجوز ارائه خدمات خزانه‌داری برای بانک‌های ملت و سامان صادر شده است. این موضوع نشان می‌دهد سازوکار نگهداری و پشتوانه فیزیکی طلا در بازار آنلاین نیز در حال شکل‌گیری و تنظیم بیشتر است.
دردسر اصلی کجاست؟
مشکل خرید آنلاین طلا الزاماً خود «آنلاین بودن» معامله نیست. مسئله این است که خریدار باید بداند دقیقاً از چه نهادی، تحت چه مجوزی و با چه پشتوانه‌ای طلا می‌خرد.
پیش از خرید، چند سؤال اهمیت دارد:
- پلتفرم چه مجوزها و مجوزهای مرتبطی دارد؟
- طلای خریداری‌شده در چه خزانه‌ای نگهداری می‌شود؟
- آیا به اندازه طلای فروخته‌شده، پشتوانه فیزیکی وجود دارد؟
- امکان تحویل فیزیکی چگونه و با چه هزینه‌ای انجام می‌شود؟
- کارمزد خرید، فروش، نگهداری و تحویل چقدر است؟
- در صورت بروز اختلاف، مرجع رسیدگی به شکایت کجاست؟
- فروش طلا و دریافت وجه با چه سازوکاری انجام می‌شود؟
بنابراین، صرفاً دیدن عبارت‌هایی مانند «خرید طلا با یک کلیک» نباید برای تصمیم‌گیری کافی باشد.
طلای بورسی چیست؟
یکی از گزینه‌هایی که برای سرمایه‌گذاری غیرحضوری روی طلا وجود دارد، گواهی سپرده کالایی شمش طلا در بورس کالا است.
در این سازوکار، شمش استاندارد در انبار یا خزانه مورد تأیید قرار می‌گیرد و گواهی سپرده مربوط به آن صادر می‌شود. در نتیجه، سرمایه‌گذار بدون اینکه مجبور باشد شمش را در خانه نگهداری کند، می‌تواند گواهی مربوط به طلا را در بازار سرمایه معامله کند. گواهی سپرده کالایی در اصل نشان‌دهنده مالکیت دارنده بر مقدار مشخصی از کالای سپرده‌شده است.
برای گواهی سپرده شمش طلا، هر گواهی معمولاً معادل ۰.۱ گرم شمش طلا است و شمش‌های مورد استفاده در این سازوکار استاندارد مشخصی دارند. البته سرمایه‌گذار باید پیش از معامله، مشخصات و شرایط نماد مورد نظر را در اطلاعیه‌های رسمی بازار بررسی کند؛ زیرا جزئیات معاملاتی ممکن است تغییر کند.
آیا طلای بورسی امن‌تر است؟
پاسخ به این سؤال یک «بله» یا «خیر» ساده نیست.
طلای بورسی از این جهت با خرید آنلاین از یک پلتفرم متفاوت است که معامله در چارچوب بازار سرمایه و سازوکار بورس کالا انجام می‌شود و دارایی پایه گواهی سپرده نیز در انبارهای مورد تأیید نگهداری می‌شود. همین ساختار می‌تواند بخشی از نگرانی‌های مربوط به نگهداری و اصالت طلای فیزیکی را کاهش دهد.
اما این به معنی بدون‌ریسک بودن طلای بورسی نیست.
قیمت گواهی طلا می‌تواند مانند خود طلا دچار نوسان شود. تغییر قیمت جهانی طلا، نرخ ارز، عرضه و تقاضا و شرایط بازار می‌توانند روی ارزش سرمایه‌گذاری اثر بگذارند. بنابراین امنیت زیرساخت معامله با تضمین سود یا حفظ ارزش سرمایه یکی نیست.
به بیان ساده، اگر کسی گواهی طلا بخرد، همچنان در معرض ریسک کاهش قیمت طلا قرار دارد.
تفاوت طلای آنلاین با طلای بورسی؟
در خرید آنلاین، معمولاً خریدار با یک سکو یا پلتفرم فروش طلا طرف است. در مقابل، در گواهی سپرده، معامله از مسیر بازار سرمایه و بورس کالا انجام می‌شود.
در خرید آنلاین باید بیشتر به اعتبار سکو، مجوزها، پشتوانه طلا، خزانه و شرایط تحویل توجه کرد.
در خرید بورسی نیز موضوعاتی مانند کد بورسی، سازوکار معاملات، کارمزدها، نقدشوندگی، شرایط تحویل و نوسان قیمت اهمیت پیدا می‌کند.
بنابراین نمی‌توان گفت یکی مطلقاً «امن» و دیگری «ناامن» است؛ بلکه نوع ریسک در این دو روش متفاوت است.
خرید طلای بورسی بی دردسر است؟
یکی از جذابیت‌های ابزارهای بورسی طلا این است که سرمایه‌گذار لازم نیست با نگهداری شمش یا سکه در خانه، دغدغه سرقت و نگهداری فیزیکی داشته باشد.
اما این موضوع نباید با «بی‌ریسک بودن سرمایه‌گذاری» اشتباه گرفته شود.
در بازار سرمایه نیز قیمت دارایی بالا و پایین می‌شود و سرمایه‌گذار ممکن است در زمان فروش با قیمتی پایین‌تر از قیمت خرید مواجه شود.
از طرف دیگر، هر ابزار بورسی شرایط و هزینه‌های خاص خود را دارد؛ بنابراین قبل از خرید باید مشخصات همان ابزار و اطلاعیه‌های رسمی آن بررسی شود.
در نهایت، کدام راه؟
برای کسی که قصد خرید طلا دارد، یک نسخه واحد برای همه وجود ندارد.
خریدار طلای فیزیکی، مالک یک دارایی قابل لمس است اما باید مسئولیت نگهداری و امنیت آن را بپذیرد.
خریدار طلای آنلاین، سهولت معامله و امکان خرید با مبالغ مختلف را به دست می‌آورد، اما باید درباره اعتبار پلتفرم، پشتوانه طلا، خزانه و شرایط تحویل تحقیق کند.
سرمایه‌گذار بورسی نیز از سازوکار رسمی بازار سرمایه استفاده می‌کند و دغدغه نگهداری مستقیم طلا را تا حد زیادی کنار می‌گذارد، اما همچنان با ریسک نوسان قیمت و ریسک‌های مربوط به ابزار مالی انتخاب‌شده مواجه است.
در نتیجه، سؤال درست شاید این نباشد که «طلای بورسی امن است یا نه؟»؛ سؤال دقیق‌تر این است که امنیت هر روش از چه جنبه‌ای سنجیده می‌شود و خریدار دقیقاً چه ریسکی را می‌پذیرد؟
برای سرمایه‌گذار، شناخت همین تفاوت‌ها می‌تواند مهم‌تر از تبلیغات «خرید طلای آسان، سریع و آنلاین» باشد.
