به گزارش نقش فردا؛ روزنامه جهان صنعت در گزارشی با عنوان «از «ارز کافی داریم» تا رکوردشکنی دلار: معمای بازار ارز» به بررسی دلایل جهش نرخ ارز پس از آتشبس پرداخته و با مرور اظهارات مسئولان بانک مرکزی، درباره میزان دسترسی به ذخایر ارزی، نحوه عرضه ارز و وضعیت بازگشت ارزهای صادراتی پرسشهایی را مطرح کرده است.
این روزنامه گزارش خود را با این جمله آغاز کرده است: «صدای انفجارها که خاموش شد، بازار ارز شعلهور شد.»
جهان صنعت نوشته است که در دوره جنگ، با وجود حمله به زیرساختها، اختلال در تجارت خارجی و افزایش نااطمینانی سیاسی، نرخ ارز جهش بزرگی نداشت؛ اما پس از آتشبس و بازگشایی بازارها، دلار از مرزهای جدید عبور کرد.
در ادامه این گزارش آمده است که عبدالناصر همتی پیشتر از پیشبینی شرایط سخت، دپوی ارز در نقاط مختلف و تقویت ذخایر ارزی خبر داده بود. همچنین مهدی گودرزی، معاون ارزی بانک مرکزی، پنجم شهریور اعلام کرده بود که از ابتدای سال بیش از ۱۷ میلیارد دلار برای بخشهای صنعت، کشاورزی، دارو و بهداشت تأمین شده است.
با این حال، جهان صنعت با اشاره به افزایش نرخ دلار نوشته است: «با وجود این اطمینانبخشیها، دلار که در نخستین هفتههای سال عمدتا در محدوده ۱۵۰ تا ۱۵۵هزارتومان نوسان میکرد، در شهریور به۲۳۰هزارتومان رسید.»
این روزنامه سپس پرسش اصلی خود را اینگونه مطرح کرده است: «اکنون مردم حق دارند بدانند آیا کشور ارز کافی دارد یا نه؛ اگر دارد، چرا عرضه آن نتوانسته بازار را آرام کند و اگر ندارد، چرا مقامهای پولی پیشتر از وفور منابع، ذخایر تقویتشده و آمادگی کامل سخن میگفتند؟»
آرامش بازار ارز در دوران جنگ چقدر واقعی بود؟
جهان صنعت در بخش دیگری از گزارش خود، ثبات نسبی بازار ارز در دوران جنگ را ناشی از تعادل پایدار عرضه و تقاضا نمیداند و معتقد است تعطیلی بازارها و کاهش فعالیتهای اقتصادی، بخشی از تقاضا را موقتاً از بازار خارج کرده بود.
در این گزارش آمده است: «بازار بسته میتواند آرام باشد؛ همانگونه که بیماری زیر داروی بیحسی برای مدتی درد را احساس نمیکند.»
این روزنامه نوشته است که کاهش فعالیت اقتصادی، اختلال در ثبت سفارشها، کاهش سفرهای خارجی و دشواری انتقال پول و تحویل کالا موجب شد بخشی از تقاضای واقعی ارز به تعویق بیفتد.
به نوشته جهان صنعت، پس از آتشبس، این تقاضای معوق دوباره به بازار بازگشت، اما سمت عرضه با همان سرعت احیا نشد؛ چراکه فروش نفت الزاماً به معنای دسترسی فوری به درآمد آن نیست و انتقال درآمد، یافتن بانک واسط، تبدیل ارز و تسویه با واردکننده میتواند زمانبر باشد.
انبار پر بود، پس دلار چرا بالا رفت؟
بخش دیگری از گزارش جهان صنعت به وعدههای ارزی مسئولان اختصاص دارد. این روزنامه با اشاره به اظهارات همتی درباره افزایش ذخایر ارزی، عرضه ۲ میلیارد دلار برای واردات و اختصاص ۲۰ میلیارد دلار به بخش صنعت، خواستار شفافسازی درباره میزان واقعی منابع قابل دسترس شده است.
جهان صنعت تأکید کرده است که بانک مرکزی باید مشخص کند از افزایش ۴.۵ میلیارد دلاری ذخایر چه میزان نقد و قابل انتقال بوده و عرضه وعده دادهشده ۲ میلیارد دلاری چه مقدار تحقق یافته است.
این روزنامه همچنین درباره رقم ۲۰ میلیارد دلار اختصاصیافته به صنعت پرسیده است چه میزان از این منابع به مرحله تسویه رسیده است.
در گزارش آمده است: «تکرار عددهای بزرگ بدون توضیح درباره قابلیت دسترسی، زمان انتقال و مصرف منابع نمیتواند بازار را آرام کند.»
ابهام درباره تأمین ۱۷ میلیارد دلار ارز
جهان صنعت در ادامه به آمار اعلامشده از سوی معاون ارزی بانک مرکزی پرداخته است. بر اساس این گزارش، گودرزی پنجم شهریور از تأمین بیش از ۱۷ میلیارد دلار ارز برای صنعت، کشاورزی، دارو و بهداشت از ابتدای سال خبر داده بود.
این روزنامه نوشته است که اگر این آمار با جدول تفصیلی منتشر شود، میتواند تصویر روشنتری از عملکرد بانک مرکزی ارائه کند؛ اما همچنان مشخص نیست سهم هر بخش از این رقم چقدر بوده و چه میزان از منابع واقعاً انتقال یافته است.
جهان صنعت در همین زمینه مینویسد: «درست در زمانی که نرخ ارز رکوردهای تازهای ثبت کرده معاونت ارزی باید این ابهامها را برطرف کند.»
۸۱ میلیارد دلار ارز صادراتی؛ چه میزان بازگشته است؟
بخش دیگری از گزارش به رقم ۸۱ میلیارد دلار تعهد ارزی ایفا نشده اختصاص دارد. جهان صنعت با اشاره به توضیحات مهدی دارابی، دستیار رئیسکل بانک مرکزی در امور ارزی، نوشته است که این رقم مربوط به یک سال نیست و مجموع تخلف در بازگشت ارز صادراتی از سال ۱۳۹۷ تاکنون را شامل میشود.
بر اساس ارقام مورد اشاره در گزارش، میزان تخلف در بازگشت ارز صادراتی از حدود ۶ میلیارد دلار در سالهای ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ به حدود ۲۰ میلیارد دلار در سال ۱۴۰۴ رسیده است.
جهان صنعت در عین حال به این نکته اشاره کرده که همه ارزهای بازنگشته از مسیر رسمی لزوماً از اقتصاد خارج نشدهاند و بخشی از آنها ممکن است از مسیر واردات بدون انتقال ارز وارد چرخه اقتصادی شده باشند.
با این حال، روزنامه تأکید کرده است که این توضیح، ابهام دیگری ایجاد میکند و باید مشخص شود از رقم ۸۱ میلیارد دلار چه میزان صرف واردات واقعی شده، چه مقدار نزد صادرکنندگان باقی مانده و چه میزان در بازار آزاد یا برای خروج سرمایه استفاده شده است.
فاصله ۳۸ درصدی نرخ مرکز مبادله و بازار آزاد
جهان صنعت در بخش دیگری از گزارش خود به سیاست تکنرخیسازی ارز پرداخته و نوشته است که هدف این سیاست، کاهش رانت و فساد و تقویت توان بانک مرکزی برای مدیریت بازار بوده، اما در عمل فاصله میان نرخ رسمی و آزاد همچنان پابرجاست.
بر اساس ارقام این گزارش، در ۲۶ شهریور نرخ حواله دلار در مرکز مبادله حدود ۱۶۵ هزار و ۸۷۹ تومان و نرخ دلار آزاد حدود ۲۲۸ هزار و ۵۷۰ تومان بوده است؛ یعنی فاصلهای نزدیک به ۳۸ درصد.
این روزنامه نوشته است: «سیاستی که قرار بود رانت را حذف کند فعلا بخشی از تورم نرخ ارز را رسمی کرده، اما نتوانسته شکاف را ببندد.»
آقایان، برنامه دقیق شما چیست؟
در پایان گزارش، جهان صنعت با اشاره به تداوم رکوردشکنی دلار، خواستار ارائه توضیح روشن از سوی مسئولان اقتصادی شده است.
این روزنامه پرسیده است که اگر منابع ارزی کافی وجود دارد، چرا عرضه مؤثر نیست و اگر منابع محدود یا مسدود شدهاند، چرا این موضوع بهصورت شفاف اعلام نمیشود.
جهان صنعت در جمعبندی گزارش خود تأکید کرده است: «رییسجمهور، وزیر اقتصاد، رییسکل بانک مرکزی، معاون ارزی و دستیار ارزی نمیتوانند روایتهای جداگانهای از یک بازار ارائه دهند.»
این روزنامه در ادامه خواستار آن شده که روایتهای مختلف مسئولان در قالب یک تراز ارزی شفاف به یکدیگر متصل شوند و در پایان نوشته است: «اکنون دیگر وعده ذخایر کافی، صندوقهای تازه و عرضههای میلیاردی کفایت نمیکند. بانک مرکزی باید با عدد، زمانبندی و برنامهای روشن سخن بگوید، زیرا سکوت در بازار ارز خود بهیکی از منابع افزایش قیمت تبدیل شده است.»
