مهرداد پهلبد همسر شمس پهلوی کیست؟

پهلبد در سال ۱۳۲۴ با شمس پهلوی خواهر بزرگ محمدرضاشاه ازدواج کرد و پس از وصلت با خاندان سلطنتی نام خود را از «عزت‌الله مین‌باشیان» به «مهرداد پهلبد» تغییر داد. نام واقعی شمس پهلوی نیز خدیجه بود که سه سال از مین‌باشیان بزرگتر بود. پهلبد در اسفند ١٢٩۵ زاده شد.

پدر وی نصرالله مین‌باشیان از موسیقی‌دانان سرشناس عصر قاجار و رئیس اداره موسیقی بود و پدر بزرگش «غلامرضا مین‌باشیان» نخستین سرود ملی ایران را پس از مشروطه ساخته بود. مهرداد پهلبد از کودکی به آموختن، نواختن و سپس آموزش دادن ویولون پرداخت همین مساله باعث آشنایی او با شمس پهلوی شد.

مهرداد پهلبد تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را در «مدرسه فیروزبهرام» به اتمام رساند و برای ادامه تحصیل ابتدا به ایالات متحده و سپس به دانشگاه لوزان سوئیس رفت و در رشته معماری و مهندسی ساختمان مدرک گرفت.

پهلبد پس از بازگشت از سوئیس معلم خصوصی شمس پهلوی شد. شمس پهلوی بزرگترین فرزند رضاشاه پهلوی بود که در سال ۱۳۱۶ با فریدون جم (ارتشبد ارتش ایران و از چهره‌های نزدیک به دربار پهلوی) ازدواج کرده بود.

عکس شمس پهلوی و مهرداد پهلبد

ازدواج شمس پهلوی و مهرداد پهلبد

شمس در سال ١٣٢٤ از فریدون جم جدا شد و در قاهره با پهلبد ازدواج کرد. آن دو در همان شهر قاهره تغییر دین داده و به مسیحیت گرویدند. گرایش آن‌ها به مسیحیت می‌توانست حاشیه‌ساز شود اما با تلاش دربار و اداره امنیت خبرش در جامعه پخش نشد و شاه تا پایان سلطنت خود مراقب این ماجرا بود.

اسدالله علم در خاطراتش می‌نویسد: «برنامه سفر والاحضرت شمس را به رم و واتیکان تقدیم کردم. شاه آن را تأیید کرد، به شرط اینکه والاحضرت درباره ملاقاتش با پاپ زیاد سر و صدا به راه نیندازد.» همچنین به دستور شاه چاپ خبر و تصویر دیدار شمس و پهلبد با پاپ در روزنامه‌ها ممنوع شد.

به طور کلی محمدرضاشاه از پهلبد چندان خوشش نمی‌آمد و تصور می‌کرد او باعث گرایش خواهرش به مسیحیت شده است. مرحوم داریوش اسدزاده بازیگر قدیمی سینما و تئاتر ایران خاطره‌ای از مواجهه شاه با پهلبد نقل می‌کند و می‌گوید: «ما یک نمایش کمدی در برابر شاه اجرا کردیم و شخص شاه بعد از نمایش، صدایم زد و پرسید: کجا کار می‌کنی؟ پاسخ دادم: وزارت دارایی. شاه به پهلبد پرید که یک هنرمند در وزارت دارایی چه کار می‌کند؟ باید در اداره تو باشد. همه وزرا و تیمسار‌ها هم حضور داشتند و شاه هم اصطلاحا، بدجوری جلوی روی همه، پهلبد را ضایع کرد و بعد هم با عصبانیت راه افتاد و رفت.»

محمدرضا شاه عقاید مذهبی داشت و نسبت به گرایش خواهرش و پهلبد به مسیحیت بسیار بدبین بود. به همین دلیل آنان را از بازگشت به ایران بازداشت و خانواده جوان سال‌های ١٣٢۵ تا ١٣٢٧ را در آمریکا گذراندند.

پس از کودتای ۲۸ مرداد، شمس پهلوی و مهرداد پهلبد به ایران بازگشتند. پهلبد در سال ١٣٣٠ به ریاست اداره کل هنر‌های زیبا گماشته شد و پس از آن نیز در همان مقام، معاونت نخست وزیر را یافت. او در آذرماه ١٣٤٣ در کابینه دوم «حسنعلی منصور» به عنوان نخستین وزیر فرهنگ و هنر وارد هیات دولت شد و از آن پس در به‎مدت ١٤ سال مقام خود را حفظ کرد.

پهلبد و همسرش در مهرشهر کرج کاخی اختصاصی داشتند. این کاخ مروارید نام داشت و یک کلیسای شخصی نیز در داخل آن تعبیه شده بود. در واقع دستور ساخت مهرشهر کرج را شمس پهلوی داده بود و این منطقه به‌خاطر وی با نام مهر (به معنی خورشید یا شمس) نام‌گذاری شده است.

اقدامات مهرداد پهلبد در وزارت فرهنگ و هنر

اقدامات مثبت دوران وزارت عبارت بودند از ایجاد ارکستر کر ملی و دعوت از آلفرد ماردویان برای رهبری آن و همچنین تاسیس خانه‌های فرهنگ و هنر در شهر‌های مختلف ایران. پهلبد هدف خود از تاسیس گروه ملی کر را بالا بردن سطح اجتماعی هنرمندان از «مُطرِب» به «هنرمند» اعلام کرد.

تاسیس تعدادی زیادی موزه، تاسیس سازمان ملی باله و حمایت از تولید فیلم‌های مستند و معرفی سینمای ایران در جهان، از دیگر اقدامات مثبت دوران تصدی پهلبد بودند. اما از میان اقدامات مثبت پهلبد، تاسیس «تالار رودکی» بیش از دیگر اقدامات وی به چشم آمد.

مهرداد پهلبد نفر پشت سر محمدرضا شاه